به گزارش اویس، در ادامه پرونده قمه زنی به نظر آیت الله العظمی خوئی پیرامون قمه زنی اشاره می کنیم؛ مرحوم آیت الله العظمی خوئی(ره) در پاسخ به استفتائی درمورد قمه زنی فرموده اند:

سوال: آیا برای نشان دادن غم و اندوه و برپایی عزاء برای روح امام حسین(ع) در جاری ساختن خون از سر (قمه‌زنی) به همان‌ شکلی که امروزه متعارف است و مشروط بر این که از هر‌گونه ضرری در امان باشد آیا اشکالی در آن می‌بینید؟

جواب: بر فرضی که در سؤال آمده این عمل فی نفسه اشکالی ندارد. و خداوند آگاه است. [۱]

هم چنین ایشان در پاسخ به سوال دیگری فرموده اند:

سؤال: فرمود‌ه‌اید در صورت ضرر نداشتن قمه‌زنی، این عمل بی اشکال می‌باشد. اما گفته شده از این پاسخ بیش از اباحه فهمیده نمی‌شود! با توجه به این مطلب، اگر شخصی از این عمل، تعظیم شعائر و همانندی و اظهار همدردی با اهل بیت طاهرین را نیت کرده و در این نیت خود خالص باشد، آیا قمه‌زنی به عنوان عمل مستحبی به حساب می‌آید؟

جواب: هیچ نصی بر شعار بودن [از مصادیق شعائر الله] قمه‌زنی وارد نشده است؛ پس طریقی برای حکم به استحباب آن وجود ندارد و بعید نیست که اگر با نیت خالص برای ابراز همدردی با اهل بیت طاهرین(ع) این کار را انجام دهد ثواب ببرد.[۲]

۲

با توجه به پاسخ اول، مشخص می شود که ایشان قمه زنی را فی نفسه و بدون در نظر گرفتن عناوین دیگری همچون ضرر و یا هرگونه تالی فاسد جایز دانسته اند؛ اما با عنایت به پاسخ دوم واضح می گردد که این جواز را مربوط به نیت خالص فاعل می دانند، چراکه فرموده اند دلیلی برای اثبات استحباب آن وجود نداشته و ممکن است به خاطر خلوص نیت خداوند او را مأجور قرار دهد.

اما مرحوم خوئی(ره) در فتواهای دیگری، موضوعات ضرر و وهن مذهب را نیز درمورد قمه زنی مطرح کرده اند:

سوال: زنجیر زنی و قمه‌زنی از جمله کار‌هایی است که در ماه محرم الحرام به چشم می‌خورد، چنانچه این عمل برای انسان ضرر داشته و موجب بر انگیخته شدن انتقاد دیگران شود، حکم آن ها چیست؟

پاسخ: در صورتی که این عمل منجر به ضرر معتنابه(قابل توجه) شده و یا مستلزم هتک و توهین گردد، جایز نمی‌باشد.‌[۳]

شاگرد ایشان، مرحوم آیت العظمی تبریزی نیز در همین کتاب این مطلب را تقریر کرده و می گوید:

داخل بودن قمه زنی در عزاداری سیدالشهدا(ع) محل تأمل است.[۴]

۱

هم چنین در دستخطی که از آیت الله خوئی موجود است آمده است:

سوال: این عمل زنجیر یا قمه زدن از نظر شرعی چه حکمی دارد؟

جواب: بسمه تعالی. این عمل در شرع مقدس وارد نشده و حسنی برای آن ثابت نیست بلکه در صورتیکه باعث ضرر معتدبه و یا سخریه و استهزاء دیگران شود حرام است.

۴

در استفتائاتی که در وب‌سایت «موسسه الخوئیه الاسلامیه» نیز درج شده، ایشان بیان داشته اند که زمانی که قمه زنی ضرر معتنابه داشته باشد و یا موجبات وهن مذهب را فراهم کند جایز نمی باشد.

۳

البته در پاسخ به استفتاء دیگری که در کتاب صراط النجاه وجود دارد، مقصود از ضرر معتنابه و وهن را نیز اینگونه بیان نموده اند:

سؤال: از شما در باره جواز زنجیر‌زنی و قمه‌زنی سؤال کردیم و شما در جواب فرمودید: اگر موجب ضرر قابل توجه و یا هتک و توهین باشد جایز نیست. جواب تفصیلی شما در این باره چیست؟

پاسخ: ضرر معتنابه عبارت است از امری که وقوع آن قابل چشم پوشی نیست، مانند هلاکت نفس یا بیماری که موجب هلاکت نفس شود و منظور از هتک و توهین چیزی است که موجب خاری و سبکی مذهب در نظر عرف کج اندیش گردد.

***

با توجه به آنچه که در بالا گذشت می‌توان این‌گونه نتیجه گرفت که ایشان بر این عقیده بوده اند که اولاً:

هیچ دلیلی بر شعار بودن قمه‌زنی وجود ندارد تا بتوان تعظیم آن را لازم و یا مستحب دانست و ثانیاً: در تمامی نظرات خود بر این عقیده بوده اند که اگر در قمه‌زنی ضرر قابل توجه و یا موجب هتک و توهین مذهب وجود داشته باشد این عمل جایز نخواهد بود.

پی نوشت ها:

  1. سید ابوالقاسم خوئی، صراط النجاه (همراه با حاشیه)، ج۱، ص۴۳۲ ؛ خوئی، المسائل الشرعیه، ج۲، ص۳۳۷
  2. همان
  3. صراط النجاه ، ج۲، ص۴۴۵؛ المسائل الشرعیه ، ص۳۳۹
  4. همان